فرارو نوشت: سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به عراق در شرایطی انجام شده که تحولات منطقه وارد مرحله ای حساس شده است؛ از یک سو حمله پهپادی اخیر به اقلیم کردستان و ادعاهایی که درباره نقش ایران در این حادثه مطرح شد، نگرانی هایی درباره ایجاد یک تنش جدید در مرزهای غربی کشور ایجاد کرده و از سوی دیگر، تنگه هرمز همچنان یکی از مهم ترین نقاط اختلاف در معادلات ایران و آمریکا است.
سفر عراقچی به بغداد را نمی توان صرفا یک سفر دیپلماتیک معمولی دانست؛ سفری که می تواند هم با هدف رفع سوءتفاهم های ایجادشده با اقلیم کردستان انجام شده باشد و هم به رایزنی درباره آینده تنش های منطقه ای و پرونده تنگه هرمز مربوط باشد.از سوی دیگر، تغییر رویکرد دونالد ترامپ در قبال ایران و تاکید بیشتر بر فشارهای اقتصادی، این پرسش را مطرح کرده که آیا واشنگتن واقعا به دنبال احیای مسیر توافق است یا می خواهد توافق احتمالی را به شکلی به تصویر بکشد که ایران در آن طرف شکست خورده باشد. همین مسئله، نقش کشورهای منطقه از جمله عراق را در تحولات پیش رو مهم تر می کند.
علی اصغر زرگر، کارشناس سیاست خارجی به بررسی ابعاد سفر عراقچی به عراق و پیامدهای تحولات اخیر در اقلیم کردستان و تنگه هرمز پرداخته است:
حمله پهپادی به اقلیم؛ یک سوءتفاهم کوچک که می تواند بزرگ شود
علی اصغر زرگر با اشاره به جدیدترین تحولات میان ایران و عراق گفت: «آن چه اخیرا در قالب حمله پهپادی علیه اقلیم کردستان اتفاق افتاد، با حواشی جدی برای کشور ما همراه شد. آنها مدعی شدند که این حمله از سمت ایران بوده و هرچند ما به سرعت این موضوع را تکذیب کردیم، اما به هر حال همین موضوعات کوچک می تواند به سرعت بزرگ شود. بنابراین می توان یکی از دلایل سفر آقای عراقچی به عراق را رفع برخی سوءتفاهمات با اقلیم کردستان عراق دانست. به هر حال موضوع اقلیم کردستان با توجه به روابط مرزی که در آن منطقه داریم مهم است.»
وی افزود: «در شرایط فعلی، حتی یک حادثه محدود نیز می تواند در صورت شکل گیری روایت های متناقض، به یک بحران سیاسی و امنیتی تبدیل شود. به گفته او، اقلیم کردستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و مرز مشترک با ایران، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و هرگونه سوءتفاهم در روابط تهران و اربیل می تواند تبعاتی فراتر از یک حادثه مقطعی داشته باشد.اگرچه بسیار مهم است که تحقیقاتی جدی انجام شود تا مشخص شود، اما ایران نیز با هشیاری باید مسیرهای سوءتفاهم را مسدود کند.»
چرا تهران نمی خواهد اقلیم کردستان به یک نقطه تنش تبدیل شود؟
این کارشناس سیاست خارجی با اشاره به این که مسئله فقط اثبات یا رد نقش ایران در حمله اخیر نیست گفت: «مهم تر از مسئله حمله پهپادی، جلوگیری از شکل گیری یک فضای بی اعتمادی میان تهران و اقلیم کردستان است. او معتقد است ایران باید تلاش کند نشان دهد روابطش با اقلیم کردستان با وجود اختلافات و حساسیت های موجود، در مسیر تنش قرار ندارد. از منظر واکنش های آمریکا نیز بسیار مهم است ثابت کنیم هیچ مشکلی با کردستان و اقلیم کردستان نداریم.این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هرگونه اختلاف میان ایران و اقلیم کردستان می تواند از یک مسئله محلی به موضوعی در معادلات بزرگ تر منطقه تبدیل شود. در شرایطی که ایران و آمریکا همچنان درگیر یک رویارویی چندلایه هستند، تهران نمی خواهد اختلاف با یکی از همسایگانش به عاملی برای افزایش فشار خارجی تبدیل شود.»
وی در بخش دیگری از تحلیل خود به تغییر رویکرد دونالد ترامپ اشاره کرد و گفت: «ترامپ مواضعی جدید در پیش گرفته و سعی دارد تحریم های اقتصادی را در اولویت قرار دهد. به نظر می رسد ترامپ هم ترجیح می دهد گزینه نظامی را غیرفعال کند و به توافقی برسد، اما نمی خواهد این توافق به عنوان گزینه شکست وی در انظار عمومی مطرح شود، بلکه ترجیح می دهد ایران را شکست خورده نشان دهد. اگر واشنگتن در مقطع فعلی به جای تشدید مستقیم گزینه نظامی، فشار اقتصادی و تحریمی را در اولویت قرار داده باشد، هرگونه کاهش تنش در محیط پیرامونی ایران می تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.در چنین شرایطی، تهران باید تلاش کند در کنار مدیریت پرونده آمریکا، از ایجاد بحران های جدید با همسایگان نیز جلوگیری کند؛ زیرا هر تنش تازه در منطقه می تواند فضای مانور دیپلماتیک ایران را محدودتر کند.»
پای تنگه هرمز به سفر عراقچی باز می شود؟
این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی با اشاره به اهمیت تنگه هرمز گفت: «حتی مسئله تنگه هرمز نیز می تواند یکی از محورهایی باشد که در عراق به عنوان یک موضوع حائز اهمیت مورد بحث واقع شده است. به هر حال مسئله تنگه هرمز یکی از اساسی ترین بحث هایی است که تا زمانی که حل نشود نمی توان به آینده ای بدون تنش امید داشت.اهمیت هرمز تنها به ایران و آمریکا محدود نمی شود و هرگونه تنش در این آبراه می تواند کشورهای منطقه را نیز تحت تاثیر قرار دهد. از همین رو، عراق به عنوان یکی از کشورهای مهم منطقه می تواند در رایزنی های مربوط به کاهش تنش نقش داشته باشد؛ هرچند هنوز نمی توان با قطعیت گفت بغداد در حال ایفای نقش میانجی میان تهران و واشنگتن است.»
وی افزود: «اما این که آیا عراق در حال ایفای نقش میانجی است یا خیر یا پیغامی برای آقای عراقچی دارد یا نه را نمی دانیم. با این حال سفر فعلی به لحاظ حساسیت های منطقه ای و ژئوپلیتیک بسیار مهم است. سفر عراقچی به بغداد را می توان در نقطه تلاقی چند پرونده حساس دید: اقلیم کردستان، جلوگیری از سوءتفاهم های امنیتی، رویکرد جدید ترامپ، فشارهای اقتصادی و در نهایت تنگه هرمز. شاید هنوز مشخص نباشد بغداد دقیقا چه نقشی در تحولات پیش رو ایفا خواهد کرد، اما در شرایطی که هر حادثه کوچک می تواند به یک بحران بزرگ تر تبدیل شود، مدیریت روابط با همسایگان برای تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است.»